szpaler drzew

Pasy wiatrochronne z drzew podobnie jak zadrzewienia śródpolne spełniają wiele korzystnych funkcji z rolniczego punktu widzenia. Niestety są systematycznie niszczone przez samych rolników.


Zmniejszają one prędkość wiatru o ok. 20–30% na poziomie gruntu.
Przyczyniają się one także do wzrostu wydajności plonów w granicach 5–10%, w zależności od rodzaju uprawy typu gleby i warunków klimatycznych.Pozytywny wpływ pasa wiatrochronnego jest odczuwalny w odległości 15–20-krotności wysokości drzew i krzewów po stronie odwietrznej, co znaczy, że pas o wysokości 5 metrów chroni pole na odległość 75–100 m.

Ogranicza szkody wyrządzone przez wiatr roślinom (wyleganie zbóż, zakłócenia zapylania, strącanie owoców i liści, hamowanie wzrostu) co zwiększa plony rolników!

 

W strefie oddziaływania pasa prędkość wiatru spada o 60%, parowanie o 40%, a temperatura gleby i powietrza jest o 1°C wyższa w ciągu dnia.

Strefa najbliższa pasowi – do ok. 1-krotności wysokości drzew i krzewów – wykazuje zmniejszenie plonów ze względu na konkurencję drzew i krzewów o światło, wodę i składniki pokarmowe. Powyżej tej strefy do 5-krotności wysokości drzew i krzewów pozytywny wpływ pasa jest największy.

Po za tym tego hamują erozję wietrzną tym znaczniejszą, im gleby są bardziej piaszczyste, a klimat bardziej suchy, ułatwiają wykonywanie niektórych prac- opryskiwanie plantacji, zraszanie pól deszczowniami.

Zadrzewienia zwiększają też pośrednio wilgotność gleb, gdyż mają tendencje do zatrzymywania wody.Drzewa podtrzymują wilgotność mas powietrza, zmniejszając szybkość wiatru i wyparowując przez liście wodę czerpaną z głębszych warstw gruntu. Zwiększają w ten sposób ilość tworzącej się rosy. Rosy nocne stają się obfitsze, a wysuszające działanie powietrza maleje.Zadrzewienia wpływają także na wzrost ilości opadów. Zadrzewienia śródpolne mają także zdolność zatrzymywania wody. Wiosną drzewa w pewnym stopniu osuszają grunty zbyt wilgotne, wchłaniając duże ilości wody na początku okresu wegetacji.

Dzięki istnieniu zadrzewień następuje bardziej równomierny rozkład śniegu w krajobrazie. Spowolniony zostaje także proces jego topnienia, dzięki czemu w okresie wiosennym nie występują  gwałtowne i obfite spływy powierzchniowe przyczyniające się do zwiększania efektów erozji. W wyniku powolnego topnienia śniegu zwiększa się także ilość wody wsiąkającej w glebę, co powoduje zwiększenie zasobów wód podziemnych.

Drzewa i krzewy mają także zdolność hamowania erozji. Nasadzenia wzdłuż brzegów strumieni i rzek powodują utrzymywanie gruntu przez korzenie drzew i krzewów oraz zapobiegają erozji, stabilizując brzegi.

 Oprócz funkcji osłonowych i ochronnych, dostarczają siedlisk ptakom, czy owadom zapylającym.

Wiele gatunków ptaków robi gniazda w zadrzewieniach ze względu na dużą ilość pokarmu - owadów znajdujących się na polach (ptaki zasiedlające zadrzewienia, w okresie lęgowym konsumują ok.100 kg owadów na każdy 1 km długości zadrzewienia).

Zadrzewienia są także miejscem wielu pożytków pszczelich, gdyż gniazda zakładane na polach (a większość spośród ok.450 gatunków dzikich pszczół w Polsce gnieździ się w ziemi) bardzo często są niszczone podczas prac agrotechnicznych.

 

Za wielkiego pioniera w dziedzinie zadrzewiania uważany jest generał Dezydery Chłapowski (1788-1879), który od 1820 roku w Wielkopolsce, dokonał zalesień śródpolnych na ok. 10 tys. ha. Pola uprawne podzielił na czworoboki, które z trzech stron - od wschodu, zachodu i północy obsadzał pasami drzew. Zgodnie z jego przewidywaniami „dodrzewianie ziemi uprawnej”, jak nazwał zalesienia, okazało się korzystne ze względów gospodarczych, przyrodniczych i estetycznych. Pasy drzew chroniły grunty uprawne przed wiatrami i erozją.

Jednak ten system zadrzewień pojawił się już dużo wcześniej w dolinie Dolnej Wisły, zapoczątkowany przez  przybyłych tu w XVI wieku imigrantów holenderskich (olędrzy) i był kontynuowany aż do XX w. Olędrzy a potem ich następcy sadzili szpalery wierzb, przy rowach melioracyjnych lub w postaci pasów wiatrochronnych.

 

źródła: "Zadrzewienia śródpolne”" - Praca pod redakcją Jadwigi Oleszkiewicz - Fundacja Green Park, Warszawa 1994

          "Rola zadrzewień w ochronie środowiska i jakości wody”" - Zajączkowski Kazimierz - Instytut Badawczy Leśnictwa w Warszawie.